BẤT TÚC BẤT THỰC

Nhà Nho mạt sát đạo Phật ghê lắm, nào là Phật tử phạm tội bất hiếu (Nhà nho quan niệm, trong ba tội bất hiếu thì tội không có con nối dõi là lớn nhất, tăng sĩ hồi đó hầu hết đều độc thân), nào là nhà sư là đồ ăn bám v.v.. Không phải là họ không có lý, khi có khá nhiều người đến cửa Phật không phải để tu mà là để kiếm một chỗ an nhàn yên ổn không chết đói.

Thấy vậy, thiền sư Bách Trượng nêu ra chủ trương: Nhất nhật bất túc, nhất nhật bất thực, nghĩa là: Một ngày không làm thì ngày đó không được ăn. Nói là làm, ngày nào ông cũng vác cuốc ra ruộng. hơn 80 tuổi vẫn không nghỉ một ngày. Đồ đệ thấy thầy già yếu, không dám để thầy lao động vất vả, một hôm liền giấu hết cuốc xẻng của thầy đi. Nhà sư không có đồ để làm việc, thì nằm một mình trong nhà, đến bữa nhất định không chịu ăn gì. Đồ đệ thấy vậy cả sợ, phải trả lại cuốc xẻng cho Thiền sư.




Thời Phật Tổ còn tại thế, hình thức tu hành chủ yếu của tăng ni là khất thực, tức là hàng ngày ôm bình bát đến trước cửa mỗi gia đình không phân biệt giàu nghèo sang hèn, nhận thức ăn bố thí của gia chủ không phân biệt ngon hay dở, nóng sốt hay nguội lạnh, tươi mới hay ôi thiu, không phân biệt gia chủ nam hay nữ (thời đó xã hội Ấn Độ cực kỳ kỳ thị phụ nữ), mỗi ngày chỉ đi khất thực một lần. Việc khất thực có nhiều mục đích, là:

- Từ bỏ sự phân biệt kỳ thị giữa các gia chủ (Ấn Độ là nơi mà sự kỳ thị giai cấp thuộc loại khắc nghiệt nhất thế giới).

- Từ bỏ lòng tham, vì đi khất thực nên các tăng sĩ không có gì để mà cất giữ, tích trữ.

- Rèn luyện tính khiêm nhường, nhẫn nhịn, vì đi khất thực thì chắc chắn sẽ có người coi thường, có người chửi bới, như ta vẫn hay coi thường, nhiều khi xúc phạm kẻ ăn xin vậy.

- Mỗi lần đi khất thực là một cơ hội để rèn luyện Bát chánh đạo: Tập thiền ngay trong mỗi bước đi.

- Tạo cơ hội cho mọi người được bố thí, reo nghiệp tốt cho chúng sinh. Sau khi nhận được thức ăn bố thí, tu sĩ kính cẩn cảm tạ và chú nguyện chúc phúc cho gia chủ, dù gia chủ đó bố thí thức ăn ít hay nhiều, ngon hay dở.

Đến nay, trong miền Nam có một số phái tu theo lối Khất sĩ nguyên thủy này, những người đó hoàn toàn không phải là loại người vô tích sự, ăn bám.

Trở lại câu chuyện của Thiền sư Bách Trượng, chủ trương Không làm thì không ăn của ông là một chủ trương đúng đắn và tiến bộ, giúp đạo Phật gần gũi với nhân sinh hơn, đồng thời cũng tránh được những kẻ ăn bám nơi cửa Phật. Chủ trương này thực ra không mâu thuẫn gì với những người tu hành theo lối Khất sĩ mà Ske vừa trình bày, bởi mục đích của người tu Khất sĩ cũng là tu chứ không phải ăn bám xã hội.
Chuyện vui cửa Thiền - Lịch Sử Việt Nam