ĐẠI Ý CỦA PHẬT PHÁP LÀ GÌ?

Một tỳ kheo hỏi thiền sư Bách Trượng:

- Bạch Hòa thượng, Đại ý của Phật pháp là gì?

Vừa dứt lời thì bị thiền sư đạp ngã lăn xuống đất. Tỳ kheo lồm cồm bò dậy, bỗng đại ngộ, vỗ tay cười ha hả.



Về sau, có người hỏi Tuệ Trung Thượng Sĩ rằng, cái đạp ấy có nghĩa gì mà nhà sư kia đại ngộ? Tuệ Trung Thượng Sĩ đáp: "Cú đạp của rồng voi, sức lừa ngựa không sao chịu được".




Nếu chỉ đọc ngần đấy chữ, chắc chắn ta không thể hiểu, ta sẽ thắc mắc rất nhiều. Nhưng đúng như Tuệ Trung Thượng Sĩ nói, đó là cú đạp của rồng voi, trí tuệ lừa ngựa thì không thể hiểu nổi. Bần tăng trí tuệ cũng chẳng đạt đến rồng voi, nhưng cũng xin lạm bàn tí bởi có lẽ nhiều người sẽ rất thắc mắc về câu chuyện trên:

Số là, câu hỏi "Đại ý Phật pháp là gì?" là một câu hỏi thường xuyên được các đệ tử hỏi các Tổ sư, và đã có nhiều người ngộ đạo sau khi được các vị Tổ sư trả lời. Ý nghĩa câu hỏi đó nhiều khi không phải là muốn hỏi về Phật pháp, và các vị tổ sư cũng chẳng bao giờ trả lời huyên thuyên về giáo pháp cả. Thay vào đó là: hét, quát, lấy gậy đánh, gõ vào đầu, thậm chí đạp người hỏi ngã lăn quay như câu chuyện trên. Vì sao các Thiền sư lại làm thế? Các hành động đó có ý nghĩa gì?

Các thiền sư có một pháp gọi là "đối trị căn cơ", tức là tìm rõ nguồn gốc, động cơ, mục đích của người hỏi để phá vỡ động cơ, mục đích đó.

Nếu người hỏi với cái tâm tò mò, băn khoăn thì thiền sư sẽ đối trị sao cho dẹp hết cái tâm tò mò, băn khoăn ấy đi.

Và đặc biệt, có lắm người hỏi chỉ để tỏ ra ta cũng hiểu biết Phật pháp, cũng quan tâm đến Phật pháp, đó là cái tâm tham, tham danh vì muốn được người khác nghĩ rằng à, ông này cũng biết Phật pháp đấy. Với mục đích để hỏi như thế thì dễ bị thiền sư cho ăn một gậy, hay một tiếng hét lắm.

Lại nữa, có người biết rõ câu trả lời, nhưng cứ thích hỏi vì muốn thử xem ông Thiền sư kia có biết rõ Phật pháp không, có nói đúng không. Nếu thiền sư mà trả lời đúng thì họ gật gù, rằng à, ông sư này cũng giỏi đấy. Còn nếu thiền sư trả lời sai thì họ sẽ vui sướng vì ông thiền sư này kém hơn mình. Đó là tâm sân, muốn ăn thua. Với mục đích của người hỏi như vậy, thiền sư sẽ không bao giờ trả lời vào nội dung câu hỏi, tức giảng giải huyên thuyên dài dòng. Mà đơn giản nhất và hay nhất là cho một cái gậy lên đầu người hỏi. Người đó đau điếng quá mà trở lên tỉnh thức, dẹp bỏ được cái tâm sân, muốn chứng tỏ mình giỏi kia. Do đó mà ngộ.

Đến đây chắc mọi người sẽ hiểu câu chuyện cũng tương tự như trên:

Một tỳ kheo hỏi Đức vua-Hòa thượng Trần Nhân Tông:

- Đại ý Phật pháp là gì?

Nhà vua-nhà sư đáp:

- Bánh vẽ.


Một câu hỏi rất hay được hỏi khác là: "Tổ sư Tây lai ý?" -Ý của Tổ sư (Bồ Đề Đạt Ma) từ phía Tây sang đây (Trung Hoa) là sao? Ta thử xem các thiền sư trả lời câu hỏi đó ra sao:

Câu chuyện "đình tiền bách thọ tử":

Viên Ngộ hỏi thiền sư Triệu Châu:

- Tổ sư từ Tây Trúc sang đây là có ý gì?

Thiền sư Triệu Châu đáp:

- Cây tùng trước cổng, nhìn xem. (Đình tiền bách thọ tử)

Viên Ngộ nghe thế thì đại ngộ.


Viên Ngộ đắc đạo, trở thành Tổ sư nối tiếp Triệu Châu, ông soạn ra bộ Bích Nham Lục nổi tiếng, nay là một kinh sách kinh điển của Thiền Tông.


Về sau thiên hạ nghe câu chuyện đó, họ bàn luận mãi, băn khoăn mãi không biết cây tùng của thiền sư Triệu Châu có gì đặc biệt mà khiến Viên Ngộ giác ngộ. Một nhà sư băn khoăn mãi không tìm được lời giải thích thỏa đáng, bèn quyết lặn lội đến hỏi Triệu Châu. Không may cho ông này, khi ông đến nơi thì Triệu Châu đã chết mấy hôm rồi. Ông ta đành hỏi đại đệ tử của Triệu Châu:

- Huynh cho tôi biết với, cây tùng có điều gì đặc biệt khiến cho Viên Ngộ giác ngộ?

Đại đệ tử của Triệu Châu chối bay:

- Cây tùng nào?

- Thì cây tùng mà Tổ sư (triệu Châu) trả lời cho Viên Ngộ ấy, cả nước này đều biết câu chuyện đó mà?

- Thầy tôi trả lời thế bao giờ? Ông đừng có vu oan giá họa cho thầy tôi!

Nhà sư kia thất vọng quá đành quay về.



Bạn thử tìm hiểu xem tại sao đại đệ tử của Triệu Châu lại trả lời phủ định thầy mình như vậy? Không phải vị đệ tử đó không tôn trọng sư phụ mình đâu, trái lại, vị đó rất xứng đáng là đại đệ tử của Triệu Châu, ông đã hành động rất đúng đắn. Lỗi là tại nhà sư kia, cứ nghĩ rằng nguyên nhân giác ngộ của Viên Ngộ nằm ở cây tùng. Thực ra không phải vậy, chính là do Triệu Châu trả lời lạc đề đã chặt đứt được cái tâm tò mò, tìm kiếm của Viên Ngộ, để Viên Ngộ tỉnh giác trở về với thực tại, do dẹp được cái tâm tìm kiếm điều gì đó nên Viên Ngộ giác ngộ. Nhưng mọi người thì cứ bị mắc vào câu trả lời của Triệu Châu, "cây tùng trước cổng", thế nên đâm ra tâm trí họ bị trói vào cây tùng, không nhìn thấy được sự thật. Thiền sư Nhất Hạnh nói, cây tùng trói buộc người ta thế rồi thì ta chặt béng cây tùng ấy đi cho xong, để mà giải thoát cho những người vướng mắc vào nó. Vị đại đệ tử của Triệu Châu trả lời như vậy, đúng là đã "chặt béng cây tùng" như ý của Nhất Hạnh rồi.
Chuyện vui cửa Thiền - Page 6 - Lịch Sử Việt Nam